Từ “giảng đường giữa bom đạn” đến chuyên gia Nhi khoa đầu ngành
Năm 1970, giữa bối cảnh chiến tranh còn nhiều biến động, GS.TS.BS Phạm Nhật An trở thành sinh viên Trường Đại học Y Hà Nội. Quyết định thi vào ngành Y của chàng thanh niên khi ấy bắt nguồn từ tâm nguyện của mẹ và nỗi day dứt về sự ra đi của cha sau hơn 3 năm điều trị không rõ căn nguyên.
“Thi vào đại học thời bấy giờ rất khó, hàng trăm thí sinh mới chọn được vài người”, GS. An nhớ lại.
Thế nhưng, vượt qua kỳ thi đại học chỉ là điểm khởi đầu của một chặng đường nhiều gian khó. “Chúng tôi liên tục phải sơ tán. Lớp học dựng tạm bằng tranh tre nứa lá giữa núi rừng, vừa học, vừa huấn luyện phòng không, tham gia chống dịch ở những vùng bị đánh phá”, ông kể.
Trong hoàn cảnh ấy, chàng sinh viên Nhật An vẫn duy trì kết quả học tập xuất sắc và thi đỗ thủ khoa kỳ thi nội trú, mở ra cơ hội lựa chọn ngành học yêu thích. Và tình yêu dành cho trẻ em đã dẫn ông đến quyết định gắn bó lâu dài với Nhi khoa.
Năm 1976, ông tiếp tục đỗ thủ khoa kỳ thi nghiên cứu sinh và được cử sang Bulgaria đào tạo. Những năm học tại châu Âu đã giúp ông xây dựng nền tảng học thuật bài bản và tư duy y học hiện đại để trở về quê hương cống hiến trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe trẻ em.
Trong suốt quá trình công tác, GS. An lần lượt đảm nhiệm nhiều vị trí quản lý quan trọng như Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y Hà Nội, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Sức khỏe Trẻ em.
Sau khi nghỉ hưu vào năm 2017, ông tiếp tục lựa chọn gắn bó cùng Hệ thống Y tế Vinmec trong vai trò Chủ tịch Hội đồng Chuyên ngành Nhi. Tại đây, ông đã ghi dấu ấn với nhiều ca bệnh nhi phức tạp. Tiêu biểu là trường hợp bệnh nhi 4 tuổi tại Tuyên Quang, đến thăm khám với biểu hiện sốt và phát ban kéo dài, từng điều trị tại nhiều cơ sở nhưng không xác định được căn nguyên. Dựa trên kinh nghiệm lâm sàng, ông chẩn đoán chính xác hội chứng tự viêm - một bệnh lý hiếm gặp, khó chẩn đoán và dễ gây nhầm lẫn với các bệnh nhiễm trùng thông thường như sốt phát ban hay tay chân miệng.
Hay trường hợp trẻ 5 tuổi mắc ký sinh trùng nội tạng, sau nhiều tháng điều trị không hiệu quả tại địa phương, gia đình đã đưa trẻ từ Kiên Giang ra tận Hà Nội tìm gặp ông và được điều trị khỏi bệnh. Bên cạnh đó, nhiều ca lao hiếm gặp ở trẻ em, cũng như các trường hợp viêm màng não với biểu hiện kín đáo đã được ông phát hiện sớm trong 24 giờ đầu, qua đó nâng cao hiệu quả điều trị và hạn chế tối đa di chứng.
Ở tuổi ngoài 70, GS. An vẫn bền bỉ với khám chữa bệnh và dành nhiều tâm huyết cho việc định hướng phát triển chuyên môn. Hiện nay, ông còn đảm nhiệm cương vị Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam và Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Truyền nhiễm.
Nỗ lực kiến tạo chuyên ngành Nhi khoa chuẩn 4P, vì một thế hệ trẻ khỏe mạnh
Nhìn lại chặng đường phát triển của Nhi khoa Việt Nam, GS.TS.BS Phạm Nhật An nhận định “những thay đổi trong vài thập kỷ qua mang tính bước ngoặt, dù xuất phát từ một nền tảng khó khăn sau chiến tranh”.
Theo GS. An, sự phát triển của khoa học công nghệ đã tạo ra cú hích lớn cho Nhi khoa hiện đại. “Từ việc chỉ có thể điều trị triệu chứng, y học ngày nay không chỉ chẩn đoán chính xác căn nguyên, mà còn dự báo nguy cơ và dự phòng bệnh sớm, cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống cho trẻ em”, ông cho biết.
Kể từ khi đồng hành cùng Vinmec, GS. An đã định hướng phát triển chuyên ngành Nhi tại đây theo mô hình y học 4P: Predictive (Dự đoán), Preventive (Phòng ngừa), Personalized (Cá thể hóa), Participatory (Tham gia). “Đây là mô hình đặc biệt phù hợp với trẻ em, nhóm đối tượng có sự phát triển liên tục về thể chất, miễn dịch và tâm sinh lý”, GS. An nói.
Hiện nay, dưới sự định hướng chuyên môn của GS. An, chuyên ngành Nhi tại Vinmec không ngừng được nâng cao năng lực thông qua các chương trình đào tạo liên tục, đồng thời phát triển nhiều mũi nhọn chuyên sâu như chăm sóc trẻ sinh cực non, nội soi tiêu hóa can thiệp, điều trị bệnh lý nội tiết và di truyền… Không chỉ vậy, ông đang từng bước xây dựng mô hình chăm sóc sức khỏe trẻ em theo hướng chủ động, chú trọng vào y học dự phòng và phát hiện bệnh sớm.
Thông qua các chương trình sàng lọc sơ sinh ông định hướng triển khai, nhiều bệnh lý bẩm sinh trước đây thường chỉ được phát hiện khi đã có biểu hiện lâm sàng nay được nhận diện từ rất sớm, bao gồm suy giáp bẩm sinh, rối loạn chuyển hóa di truyền, bất thường nhiễm sắc thể gây các hội chứng Down, Patau, Edward, Turner… Ở những năm phát triển tiếp theo của trẻ, các chương trình tầm soát tăng trưởng phát triển, đánh giá nguy cơ dậy thì sớm đóng vai trò then chốt, giúp can thiệp kịp thời ngay từ khi bệnh ở giai đoạn khởi phát.
“Cần hướng tới việc xây dựng hồ sơ sức khỏe dài hạn, theo dõi sự phát triển của các em trong suốt quá trình lớn lên, thay vì chỉ giải quyết vấn đề ở một lần thăm khám”, GS. An nhấn mạnh.
Từ một nền Nhi khoa từng đối mặt với muôn vàn thiếu thốn, đến mô hình chăm sóc hiện đại chú trọng vào dự phòng, y học Việt Nam đang có sự chuyển mình rõ rệt. Với GS.TS.BS Phạm Nhật An, tham gia xây dựng mô hình này cũng là cách giúp ông theo đuổi mục tiêu lớn nhất của cuộc đời làm nghề: Giúp trẻ em Việt Nam được chăm sóc sức khỏe sớm hơn, tốt hơn và bền vững hơn, sánh ngang với các quốc gia phát triển.
